Thăm Thành Nhà Hồ

        

                                       
                                                              ( Ảnh sưu tầm mang tính minh họa) 

NNO - Lần theo chân các nhà khảo cổ đến với Thành Nhà Hồ bạn sẽ được chứng kiến những dấu tích của Đàn Nam Giao, của con đường linh đạo được lát bằng những phiến đá xanh mài nhẵn. Đây chính là nơi hằng năm vương triều Hồ tiến hành lễ tế trời, cầu cho quốc thái, dân an hoặc vào những dịp đại xá thiên hạ. Sau nhiều cuộc khai quật, nghiên cứu quy mô, các nhà khoa học khẳng định đây là đàn tế duy nhất ở Việt Nam còn khá nguyên vẹn về mặt di tích và là Đàn Nam Giao có quy mô hoành tráng, hòa quyện giữa kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên.

Ngược dòng lịch sử, trở về vùng Tây Đô, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa tìm về gốc tích của Thành An Tôn, Thành Tây Đô, Thành Tây Giai - những tên gọi khác của Thành Nhà Hồ được Hồ Quý Ly, khi đó còn làm tể tướng cho xây dựng vào năm Đinh Sửu (1397). Tương truyền thành chỉ xây trong vòng ba tháng thì xong. Đây là một công trình kiến trúc độc đáo. Toàn bộ tường thành và bốn cổng chính được xây dựng bằng những phiến đá xanh, đục đẽo tinh xảo, vuông vức, xếp chồng khít lên nhau. Các phiến đá có chiều dài trung bình 1,5m, có tấm nặng tới 15 - 20 tấn. Thành có hình gần vuông, tường thành cao trung bình 7-8m, có nơi cao 10m. Chiều Bắc - Nam dài 870,5m, chiều Đông - Tây dài 883,5m. Bốn cổng thành theo chính hướng Nam - Bắc - Tây - Đông gọi là các cổng tiền - hậu - tả - hữu. Các cổng này được xây dựng theo kiến trúc hình vòm. Những phiến đá trên vòm cửa đục đẽo hình múi bưởi, xếp khít lên nhau. Cổng tiền (phía Nam) là cổng chính, có ba cửa. Cửa giữa rộng 5,82m, cao 5,75m, hai cửa bên rộng 5m45, cao 5,35, (ba cổng còn lại chỉ có một cửa).

Đến Thành Nhà Hồ ngược về phía Đông Nam khoảng 2,5km, Đàn Nam Giao tọa lạc trong lòng tay ngai Đốn Sơn (còn gọi là núi Đún) được xây dựng năm 1402 dưới thời vua Hồ Hán Thương, có diện tích khoảng hơn 2ha, lưng tựa Đốn Sơn, tiền án là “cánh đồng Nam Giao”. Dấu tích con đường linh đạo đi vào khu vực tế trời được lát bằng những phiến đá xanh mài nhẵn, các cấp nền bao (nền Thượng, nền Trung, nền Hạ) cũng được xây dựng bằng đá xanh và nhóm vật liệu bằng đất nung (gạch, ngói,…).

Các cối cửa bằng đá ở các phía của đàn có hình bán nguyệt; hệ thống cống thoát nước ở các dãy tường có chức năng thoát nước từ bên trong khu vực tế ra bên ngoài cũng như hạn chế được sự xói mòn và sụt lở của các đoạn tường.

Một công trình kiến trúc hết sức độc đáo và được bảo tồn khá nguyên vẹn ở đây là Giếng Vua. Giếng Vua hay còn gọi là Ngự Dục, Ngự Duyên có hình vuông, được kè đá theo các cấp bậc nhỏ dần vào lòng, mỗi bậc có chiều cao khoảng 20cm, rộng khoảng 20cm, cạnh lớn nhất hiện thấy dài 14cm. Ở độ sâu khoảng 10m so với nền đàn trung tâm, các nhà khảo cổ đã tìm ra mạch nước của giếng cổ. Ngoài ra du khách còn được nghe dân gian xung quanh vùng kể về những địa danh như: Dọc Bái, Dọc sen,… tương truyền trước kia khi tế lễ, dân chỉ được đứng ở phía xa để bái vọng. Đàn tế Nam Giao, không chỉ độc đáo về mặt kiến trúc, lịch sử mà đến đây sẽ còn cảm nhận được sự linh thiêng, cao cả của đất - trời, nơi gửi gắm ước mong của người Việt.

Theo khẳng định của các nhà nghiên cứu, đây là một trong số ít các di tích kinh thành chưa chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa, còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn cả trên mặt đất và trong lòng đất về cảnh quan cũng như quy mô kiến trúc ở khu vực Đông Nam Á. Các nhà khoa học cũng khẳng định, qua các thành phần kiến trúc còn lại, hoàn toàn có thể phục dựng được diện mạo của Đàn Nam Giao thời Hồ

Bà Katherine Muller-Marin, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam khi thăm thực địa tại Thành Nhà Hồ đã rất ngạc nhiên với kiến trúc nơi đây: "Tôi rất ấn tượng với việc xây Thành Nhà Hồ bằng việc gắn những phiến đá rất lớn lại với nhau mà không cần đến một chất kết dính nào trong một khoảng thời gian rất ngắn, lại thực hiện hoàn toàn bằng sức người. Đây là một trong rất nhiều sự độc đáo của Thành Nhà Hồ mà các nhà khoa học Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu".

Dù Thành Nhà Hồ có trở thành di sản văn hóa nhân loại hay không thì bà Katherine Muller-Marin vẫn mong muốn chính quyền và nhân dân tỉnh Thanh Hóa tiếp tục nghiên cứu những bí ẩn của Thành Nhà Hồ cũng như tiếp tục có sự đầu tư thỏa đáng cho công tác quản lý, bảo vệ, trùng tu và phát huy giá trị của di tích để nơi đây luôn là địa chỉ du lịch hấp dẫn của du khách gần xa.

Mặc dù Thành Nhà Hồ chỉ tồn tại một khoảng thời gian ngắn ngủi trong lịch sử dân tộc, nhưng triều đại nhà Hồ đã để lại cho kho tàng nghệ thuật kiến trúc Việt Nam một công trình đặc sắc. Bức tường thành đồ sộ với chu vi hơn 3km, là một bằng chứng về sức lao động vĩ đại và tài năng tiềm tàng của nhân dân Việt Nam, là sự phản chiếu về một triều đại - triều đại nhà Hồ - với nhiều dấu ấn đậm nét.

Với những giá trị lịch sử, văn hoá và kiến trúc, cùng những động thái tích cực trong quá trình vận động các nước ủng hộ đề cử Di sản văn hoá Thành nhà Hồ tại Hội nghị lần thứ 35 của Ủy ban Di sản văn hóa Thế giới dự định tổ chức tại Pais - Pháp vào tháng 6, hy vọng Thành Nhà Hồ sẽ được ghi danh là Di sản văn hóa thế giới./.

Thái Mai
(Tạp chí Ngày Nay)

Read More

Pù Mát, món quà vô giá từ thiên nhiên

NNO - Mới đây, UBND tỉnh Nghệ An đã tổ chức Lễ công bố Quyết định của UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển (KDTSQ) miền Tây Nghệ An trở thành Khu dự trữ sinh quyển Thế giới. Vườn Quốc gia Pù Mát là trung tâm của KDTSQ với khung cảnh thiên nhiên hoang sơ như chưa hề có bàn tay con người chạm đến: rừng nguyên sinh thượng nguồn Khe Thơi, Thác Khe Kèm, rừng săng lẻ và những nét văn hoá đặc trưng của dân tộc Thái, H'mông, Đan Lai… Tạp chí Ngày Nay giới thiệu đến bạn đọc về Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An nói chung và Vườn Quốc gia Pù Mát nói riêng.

Đường vào bản Thác Kèm. Ảnh: Trường Giang

Khu dự trữ sinh quyển Thế giới Miền Tây Nghệ An

Khu DTSQ trải dài trên 9 huyện miền núi phía Tây của tỉnh Nghệ An với diện tích 1.303.285 ha (lớn nhất  Đông Nam Á). Trung tâm “xanh” của KDTSQ được liên kết bởi Vườn quốc gia Pù Mát, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt. Đây là khu vực có đặc tính đa dạng sinh học rất cao, đại diện cho hầu hết các kiểu rừng mưa nhiệt đới phía Bắc dãy Trường Sơn. Mật độ che phủ rừng toàn khu vực trên 70% với nhiều đỉnh núi cao như Pù Xai Lai Leng, Pù Đen Đinh, Pù Mát. Giá trị bảo tồn đa dạng sinh học của Khu dự trữ sinh quyển thể hiện ở sự có mặt của 70 loài thực vật và 80 loài động vật được liệt kê trong sách đỏ Việt Nam. Bà Katherine Muller Marin, Trưởng văn phòng đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá: “Đây như là một phòng thí nghiệm sống lớn nhất Đông Nam Á, góp phần quan trọng trong quá trình nghiên cứu giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu”.

Sông Giăng. Ảnh: Vườn quốc gia cung cấp

Bênh cạnh đó, KDTSQ còn là nơi sinh sống của 884.000 người thuộc 7 dân tộc: Kinh, Thái, Khơ Mú, Thổ, H'Mông, Đan Lai, Ơ đu (chỉ còn lại khoảng 340 người). Sự hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên và không gian văn hóa đang tạo nên sức hấp dẫn kỳ lạ của khu vực này - địa điểm quan trọng cho các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học, bản sắc văn hóa và tiến hành các chương trình phát triển kinh tế xã hội bền vững của tỉnh Nghệ An.

Nét đặc trưng Pù Mát

Cách thành phố Vinh khoảng 130km, VQG Pù Mát không mấy xa lạ với giới khoa học bởi đây là một trong những nơi đầu tiên phát hiện loài thú quý hiếm và bí ẩn nhất trên thế giới - Sao La. Theo ông Trần Xuân Cường, Phó Giám đốc BQL Vườn Quốc gia Pù Mát thì các thiết bị chụp ảnh tự động đã ghi được hình ảnh Sao La tại Khe Pu, Khe Bống từ cách đây hàng chục năm. Bên cạnh đó, Pù Mát còn nhiều loại động vật, thực vật quý hiếm đang bị đe dọa tuyệt chủng, điển hình như Mang lớn (Muntiacus vuquangensis); Hổ (Panthera tigris); Voi (Elephas maximus), Bò Tót (Bos gaurus)… Về hệ thống thực vật, VQG Pù Mát có thành phần loài phong phú, trong đó 37 loài nằm trong sách đỏ Việt Nam. Một số loài cây thuốc cực kỳ hiếm được phát hiện như Hoàng nàn (Strychnos wallichii), Hoàng đằng (Fibraurea recsa), Ba kích (Morinda officinalis), Bình vôi (Stephania rottunda)… Đặc biệt, quần thể samu dầu ở đầu nguồn Khe Bu (Con Cuông) có một cây samu dầu cổ thụ lớn nhất Việt Nam ước chừng 2.000 năm tuổi, cao trên 70m, đường kính 5,5m, ông Cường cho biết thêm.

Thác Kèm. Ảnh: Trường Giang

Với diện tích vùng lõi rộng 94.804ha và vùng đệm rộng 86.000 ha, trải rộng trên 3 huyện Tương Dương, Con Cuông và Anh Sơn của tỉnh Nghệ An, Pù Mát chính là nơi ở của người Thái - dân tộc đã sống ở đây nhiều đời. Họ sinh sống ở hầu hết các thôn bản, trong các nhà sàn bằng gỗ với nghề trồng lúa nước, trồng màu, chăn nuôi gia súc gia cầm, làm mây tre đan và dệt vải truyền thống. Giữ gìn truyền thống lâu đời, người Thái sinh sống tập trung theo dòng họ. Mỗi cộng đồng dân cư có tín ngưỡng và tập tục riêng. Nhảy sạp, uống rượu cần là đặc trưng không thể trộn lẫn trong sinh hoạt thường ngày của người Thái nơi đây. Chiếm số ít là dân tộc Kinh (chủ yếu sống ở thị trấn Con Cuông) và dân tộc Đan Lai. Người Đan Lai sống và canh tác ở những nơi đất dốc, sinh sống nhờ nương rẫy. Họ tập chung tại 3 bản: Cò Phạt, Bản Cồn và Bản Búng thuộc xã Môn Sơn, phía Đông Nam Vườn quốc gia Pù Mát. Để vào bản, du khách bắt buộc phải đi theo thuyền dọc sông Giăng. Con đường độc đạo này tương đối dài, theo cách tính của Phó Giám đốc Trần Xuân Cường thì mất 30 lít dầu cho cả chặng đi và về.

Tiềm năng phát triển du lịch

Theo tiếng Thái, Pù có nghĩa là đỉnh núi, Pù Mát là đỉnh núi cao nhất trong khu vực (1.841m) và được đặt tên cho Vườn quốc gia. Mặc dù đỉnh Pù Mát thấp hơn đỉnh Phanxipang (Lào Cai) hơn 1000m nhưng hầu như chưa có khách du lịch nào đủ sức chinh phục. Đỉnh Pù Mát nằm sâu trong VQG, sát khu vực đường biên giới với Lào. Các cán bộ kiểm lâm thường phải mất 4 - 5 ngày đi rừng mới có thể leo lên tới đỉnh. Pù Mát đẹp ở cái hùng vĩ của rừng xanh, ở vẻ nguyên sinh không chút đụng chạm của bàn tay con người. Đến Pù Mát, du khách sẽ được chiêm ngưỡng khu rừng săng lẻ thuần loài rộng khoảng 100ha tại xã Tam Đình, huyện Tương Dương. Đây là khu rừng cổ thụ, cao khoảng 50m và tỏa bóng mát quanh năm. Cảnh quan nơi đây được bảo tồn tốt, thật kỳ diệu khi ngắm nhìn những tán lá xanh còn đọng sương sớm hay tiếng chim hót chuyền cành khi bình minh lên giữa đại ngàn săng lẻ.

Múa Lâm Vông bên chum rượu cần của dân tộc Thái. Ảnh: vườn quốc gia cung cấp

Cách thị trấn Con Cuông 20km về phía Nam, thác Kèm hùng vỹ có dòng chảy từ cao độ 1.200m âm thầm lượn qua lòng thung, vách đá, tuôn xuống như những đám mây trắng như bông. Rất nhiều nhà khoa học khi nghiên cứu tại đây đã khẳng định thác Kèm là thác nước gần như nguyên sinh nhất ở Việt Nam. Người Thái gọi thác Kèm là Bổ Bố, nghĩa là dải lụa trắng. Đường vào thác quanh co ôm chặt triền núi. Nam thanh nữ tú thường vào đây để tránh ngọn gió oi ả bên kia biên giới thổi sang. Từ ngã ba cầu Khe Diêm, đi dọc theo đường vào vùng dệt thổ cẩm truyền thống Môn Sơn, Lục Dạ (Con Cuông) khoảng 3km, du khách sẽ gặp suối Mọc. Suối Mọc bất ngờ “mọc” lên từ chân núi, chưa ai nhìn thấy ngọn nguồn. Đặc biệt ở chỗ: dòng suối mát lạnh vào mùa hè và ấp áp vào mùa đông. Nhiều nhà khoa học đang nghiên cứu để xác định suối nước Mọc (tiếng Thái Là Tà Bó: nhánh, dòng chảy nhỏ) có phải là một nhánh chảy ra từ thác Kèm hay không.

Ngoài hình thức du lịch sinh thái thì VQG Pù Mát còn tập trung phát triển du lịch cộng đồng. Du khách có thể cùng sống và cảm nhận những nét khác biệt, độc đáo của bà con dân tộc người Thái, Đan Lai dọc sông Giăng; cùng uống rượu cần, múa điệu xòe hoa và khoác lên mình tấm thổ cẩm được dệt khéo léo… Bên cạnh đó, với những lợi thế do thiên nhiên ban tặng thì có thể du lịch mạo hiểm sẽ trở thành hướng đi mới nhằm thu hút khách du lịch nước ngoài, ông Nguyễn Mạnh Cường – Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch chia sẻ.

Có thể nói Khu dự trữ sinh quyển Thế giới miền Tây Nghệ An là một tổ hợp di sản thiên nhiên, văn hóa đồ sộ. Giá trị của hàng ngàn loài động thực vật hoang dã, quý hiếm cùng nền văn hóa bản địa sâu sắc được UNESCO công nhận đã chứng tỏ một điểm đến mới đầy hấp dẫn và thú vị.

Trường Giang
(Tạp chí Ngày Nay)

Read More